Kelebek vanalar, endüstriyel ve tesisat sistemlerinde akışkan kontrolü için en yaygın kullanılan vana türlerinden biridir. Kompakt yapısı, hızlı açma-kapama özelliği ve büyük çaplı borularda sunduğu ekonomik avantajlar sayesinde su, hava, buhar ve birçok endüstriyel akışkanın kontrolünde tercih edilir. Bu yazıda kelebek vanaların ne olduğu, nerelerde kullanıldığı, tipleri, bağlantı şekilleri ve redüktörlü ya da aktüatörlü kullanımın sağladığı avantajlar detaylı şekilde ele alınmaktadır.
Kelebek vana, boru hattı içinde yer alan disk şeklindeki bir klapenin 90 derece dönmesiyle çalışan çeyrek turlu bir vanadır. Disk akış yönüne paralel konuma geldiğinde vana açık, dik konuma geldiğinde kapalı olur. Bu çalışma prensibi sayesinde hızlı müdahale gerektiren sistemlerde büyük avantaj sağlar.
Kelebek vanalar özellikle içme suyu tesisatları, atık su sistemleri, HVAC uygulamaları, yangın söndürme hatları, endüstriyel proses tesisleri, kimya ve petrokimya fabrikaları, gıda ve içecek üretim hatları, enerji santralleri, arıtma tesisleri ve tarımsal sulama sistemlerinde yaygın olarak kullanılır. Büyük çaplı borularda küresel vanalara göre daha hafif ve ekonomik olması kelebek vanayı öne çıkarır.